Na czym polega podejście zero waste
Zero waste (z ang. „zero odpadów") to filozofia zarządzania zasobami, której celem jest eliminacja odpadów u źródła. Nie chodzi o perfekcjonizm – całkowite wyeliminowanie odpadów jest w warunkach miejskich praktycznie niemożliwe. Chodzi o świadome ograniczanie ich ilości przez zmiany w codziennych nawykach zakupowych, kuchennych i konsumpcyjnych.
Zasada pięciu „R" stosowana w środowiskach zero waste:
- Refuse – odmawiaj tego, czego nie potrzebujesz (reklamy, jednorazowe gadżety, zbędne opakowania).
- Reduce – ograniczaj ilość kupowanych rzeczy.
- Reuse – używaj ponownie i wielokrotnie.
- Recycle – segreguj to, co zostało.
- Rot – kompostuj odpady organiczne.
Od czego zacząć – kuchnia
Kuchnia to miejsce, gdzie w większości domów powstaje największa ilość odpadów. Dwa najważniejsze działania to ograniczenie marnowania żywności i zmiana opakowań.
Planowanie zakupów
Przygotowanie listy zakupów przed wyjściem ze sklepu to prosty sposób na uniknięcie kupowania produktów, które potem nie zostaną wykorzystane. Zakupy „na oko" prowadzą do nadmiaru, szczególnie przy produktach z krótkim terminem ważności – warzywach, nabiale, pieczywie.
Przechowywanie żywności
Właściwe przechowywanie wydłuża trwałość produktów. Przykłady:
- Zioła stojące w szklance z wodą zachowują świeżość przez kilka dni dłużej niż zwinięte w foliowy woreczek.
- Marchew, seler i pietruszka bez liści, trzymane w lodówce w pojemniku z wodą, wytrzymują dłużej niż w oryginalnym opakowaniu foliowym.
- Chleb przechowywany w lnianym worku lub drewnianej chlebaku nie pleśnieje tak szybko jak w plastikowej torebce.
Wielorazowe opakowania zamiast jednorazowych
Wymiana jednorazowych opakowań na wielorazowe odpowiedniki to stopniowy proces. Nie trzeba wyrzucać wszystkiego naraz – wystarczy sukcesywnie zastępować kończące się produkty ich wielorazowymi zamiennikami:
- Woreczki foliowe na warzywa → wielorazowe siatki bawełniane lub siatkowe.
- Plastikowe pojemniki → szklane słoiki z zakrętkami.
- Folia spożywcza → beeswax wraps (wosk pszczeli na tkaninie) lub pokrywki silikonowe.
- Jednorazowe kubki na kawę → kubek termiczny.
Zakupy luzem
Sklepy z produktami luzem (tzw. bulk stores lub sklepy bez opakowań) umożliwiają kupno produktów sypkich – kaszy, ryżu, makaronu, orzechów, nasion, mąki – do własnych pojemników. W Polsce sklepy tego typu działają w większości dużych miast, a ich oferta w ostatnich latach wyraźnie się rozszerzyła.
W hipermarketach również część produktów dostępna jest na wagę – wędliny, sery, warzywa i owoce. Korzystanie z tej opcji zamiast kupowania gotowych porcji w foliowych tackach ogranicza ilość opakowań jednorazowych.
Kompostowanie
Kompostowanie to rozkład odpadów organicznych przez mikroorganizmy i dżdżownice. Uzyskany kompost to naturalny nawóz do roślin doniczkowych, ogrodu lub skrzynkowego balkonu.
Wermikompostownik to pojemnik z dżdżownicami kalifornijskimi, który działa w temperaturze pokojowej i nie wydziela nieprzyjemnych zapachów – odpowiedni do mieszkania. Dżdżownice przerabiają resztki warzyw, owoców, papier i tekturę na humus. Pojemniki sprzedawane są w sklepach ogrodniczych i przez internet.
Co można kompostować w warunkach domowych:
- Obierki warzyw i owoców.
- Fusy po kawie i herbacie, filtry papierowe.
- Skorupki jaj.
- Chleb i inne pieczywo (w małych ilościach).
- Papierowe serwetki i ręczniki kuchenne (bez druku kolorowego).
Łazienka i kosmetyki
Łazienka generuje znaczną ilość opakowań plastikowych. Kilka zamian, które ograniczają ten strumień:
- Szampon w kostce zamiast w plastikowej butelce – jedna kostka zastępuje kilka butelek.
- Mydło w kostce zamiast w płynie z pompką.
- Bambusowa szczoteczka do zębów zamiast plastikowej.
- Pasta do zębów w tabletkach lub kostce zamiast w tubie.
- Wielorazowe płatki kosmetyczne z bawełny zamiast jednorazowych.
Zakupy odzieżowe i elektronika
Przemysł odzieżowy należy do sektorów o wysokim wpływie środowiskowym. Kupowanie mniej, ale lepszej jakości, naprawianie zamiast wyrzucania i korzystanie z second-handów to działania, które ograniczają ilość odpadów tekstylnych.
Zużyty sprzęt elektroniczny – telefony, komputery, kablarię, akumulatory – należy oddawać do punktów zbiórki ZSEE lub do sklepów w ramach obowiązku odbioru zużytego sprzętu przy zakupie nowego. Wyrzucanie elektrośmieci do pojemnika na odpady zmieszane jest niezgodne z prawem i niszczy wartościowe surowce.
Naprawy zamiast wyrzucania
W Polsce działa rosnąca sieć repair café – miejsc, gdzie wolontariusze pomagają naprawić zepsute przedmioty: ubrania, drobny sprzęt elektryczny, zabawki, rowery. Udział w takim wydarzeniu jest zazwyczaj bezpłatny. Listę repair café w Polsce można znaleźć na stronie repaircafe.org.